Een studiedag organiseren die écht iets oplevert
Een studiedag organiseren. Het klinkt eenvoudig, maar wie er weleens verantwoordelijk voor is geweest, weet beter.
Je wilt een programma dat aansluit bij de ontwikkeling van de school. Iets waar docenten werkelijk iets aan hebben. Met nieuwe inzichten, praktische handvatten en liefst ook een flinke dosis inspiratie. Maar ondertussen hoor je misschien al de eerste reacties.
‘Alweer een studiedag?’
‘Gaan we nu eindelijk eens tijd krijgen om ons werk te doen?’
‘Leuk hoor, zo’n spreker, maar wat gaan we er maandag mee doen?’
En eerlijk is eerlijk: die reacties zijn niet altijd onterecht. Een studiedag kan energie geven, mensen verbinden en nieuwe mogelijkheden zichtbaar maken. Maar een studiedag kan ook voelen als de zoveelste bijeenkomst waar veel wordt besproken en weinig verandert.
Hoe zorg je ervoor dat het eerste gebeurt?
- Wat maakt een studiedag in het onderwijs waardevol?
- 1. Van een inspirerende studiedag naar blijvende verandering
- 2. Een goed thema kiezen voor je studiedag
- 3. Een lezing, workshop of training: wat past bij jouw team?
- 4. Een interactieve studiedag organiseren voor een grote groep
- 5. Wat doe je als docenten geen zin hebben in alweer een studiedag?
- 6. Van nieuwe inzichten naar de dagelijkse onderwijspraktijk
- Vijf vragen voordat je een studiedag organiseert
- Professionalisering begint niet bij wat docenten nog niet kunnen
- Een studiedag die past bij jouw school
Wat maakt een studiedag in het onderwijs waardevol?
Een goede studiedag is wat mij betreft geen dag waarop docenten vooral veel nieuwe informatie krijgen. Het is een dag waarop ze de ruimte krijgen om anders te kijken, samen te onderzoeken, nieuwe inzichten op te doen en iets uit te proberen.
Dat vraagt om meer dan een interessante spreker of een verzameling leuke werkvormen.
Het begint altijd met de vraag: wat willen we dat deze dag teweegbrengt?
Wil je dat docenten vanuit een ander perspectief gaan kijken naar de motivatie van leerlingen? Dat een team elkaar beter begrijpt? Dat collega’s nieuwe vaardigheden oefenen? Of dat er eindelijk stappen worden gezet in een onderwijsontwikkeling die al langer speelt?
Dat zijn verschillende doelen. En ze vragen dus om verschillende programma’s.
Soms is een inspirerende lezing precies wat nodig is. Soms helpt een interactieve workshop. En soms moet je juist tijd maken voor een goed gesprek dat al veel te lang wordt uitgesteld.
Begin dus niet bij de vorm, maar bij de bedoeling.
1. Van een inspirerende studiedag naar blijvende verandering
Een goede spreker kan een zaal in beweging krijgen. Mensen lachen, herkennen situaties en kijken met nieuwe ogen naar hun werk.
Maar wat gebeurt er daarna?
De volgende dag wachten de lessen, toetsen, vergaderingen en volle agenda’s alweer. Voor je het weet, verdwijnt de inspiratie naar de achtergrond.
Dat betekent niet dat een inspirerende lezing weinig waarde heeft. Integendeel. Een nieuw inzicht kan veel in gang zetten. Maar als je wilt dat er daadwerkelijk iets verandert, is het verstandig om ook na te denken over het vervolg.
Wat kunnen docenten met de inzichten? Welke eerste stap kunnen ze zetten? En hoe zorgen we ervoor dat ze daar later nog eens op terugkomen?
Dat hoeft niet groots te zijn. Soms begint verandering met één andere vraag, één nieuwe gewoonte of één experiment in de les.
Bedenk vooraf niet alleen wat deelnemers aan het einde van de studiedag moeten weten, maar vooral wat ze daarna anders kunnen zien, bespreken of doen.
2. Een goed thema kiezen voor je studiedag
Motivatie, eigenaarschap, formatief handelen, werkplezier, pedagogisch handelen, samenwerken, onderwijsvernieuwing…
Er zijn genoeg onderwerpen voor een studiedag in het onderwijs. Maar welk thema kies je?
De verleiding is groot om aan te sluiten bij wat op dat moment actueel is. Of bij een onderwerp waar de schoolleiding veel belang aan hecht.
Dat kan prima zijn. Maar een goed thema sluit niet alleen aan bij de ambities van de school. Het moet ook betekenis hebben voor de mensen die ermee aan de slag gaan.
Waar lopen docenten bij jou op school in hun dagelijkse werk tegenaan? Waar maken ze zich zorgen over? Wat zouden ze graag anders willen? En waar hebben ze zelf behoefte aan?
Soms blijkt dat achter verschillende vragen hetzelfde vraagstuk schuilgaat.
Een team dat worstelt met ongemotiveerde leerlingen, heeft bijvoorbeeld misschien niet alleen behoefte aan nieuwe didactische werkvormen. Het kan ook helpen om te onderzoeken welke verwachtingen en overtuigingen docenten hebben over motivatie.
Dat levert concrete aanknopingspunten op die langer beklijven dan een mooi inzicht of wat losse tips.
Vraag docenten vooraf niet alleen welk onderwerp ze interessant vinden, maar ook: ‘Waar zou jij morgen graag minder last van hebben in je werk?’
3. Een lezing, workshop of training: wat past bij jouw team?
Een inspirerende lezing, een interactieve workshop of een training met veel ruimte om te oefenen?
Het zijn geen uitwisselbare vormen. Ze hebben ieder hun eigen kracht.
Een lezing is geschikt als je mensen wilt inspireren, nieuwe inzichten wilt aanreiken of vertrouwde ideeën ter discussie wilt stellen. Ook bij een grote groep kun je veel interactie organiseren.
Een workshop biedt meer ruimte om de vertaalslag naar de eigen praktijk te maken. Deelnemers kunnen ervaringen uitwisselen, samen onderzoeken en nieuwe ideeën uitproberen.
Een training is vooral geschikt als je vaardigheden wilt ontwikkelen. Daarvoor zijn oefening, feedback en vaak ook herhaling belangrijk.
En soms past geen van deze vormen precies bij de vraag. Dan is een begeleid teamgesprek of een gezamenlijke werksessie misschien veel zinvoller.
Zelf combineer ik graag verschillende vormen. Een helder inhoudelijk verhaal kan nieuwe perspectieven openen. Een goed gesprek helpt om die te verbinden aan de eigen situatie. En een praktische oefening maakt zichtbaar wat je ermee kunt.
Kies de werkvorm die past bij je doel, niet andersom. Een interactieve bijeenkomst is niet automatisch een effectieve bijeenkomst.
4. Een interactieve studiedag organiseren voor een grote groep
Een studiedag met honderd of tweehonderd docenten. Hoe zorg je dat iedereen betrokken blijft?
Veel mensen denken bij een grote groep automatisch aan een lezing waarbij de deelnemers vooral luisteren. Maar dat hoeft helemaal niet.
Ook met een volle zaal kun je deelnemers actief laten nadenken, reageren en ervaringen uitwisselen.
Bijvoorbeeld door een herkenbare situatie voor te leggen, een vraag te stellen waarop iedereen antwoord kan geven of deelnemers kort met elkaar in gesprek te laten gaan.
Digitale hulpmiddelen kunnen daarbij helpen. Maar interactie hoeft niet ingewikkeld te zijn.
Een goede vraag op het juiste moment kan meer opleveren dan een uitgebreide werkvorm.
Waar het om gaat, is dat deelnemers niet alleen informatie ontvangen, maar er zelf iets mee doen. Dat ze hun eigen ervaringen en overtuigingen onderzoeken en zich afvragen wat nieuwe inzichten voor hun praktijk betekenen.
Wissel luisteren, nadenken, reageren en uitwisselen bewust af. En geef deelnemers soms ook gewoon even de tijd om na te denken. Niet iedere minuut hoeft gevuld te zijn.
5. Wat doe je als docenten geen zin hebben in alweer een studiedag?
‘We moeten al zoveel.’
‘Er wordt toch niets met onze ideeën gedaan.’
‘We weten zelf heus wel hoe onderwijs werkt.’
Het is verleidelijk om zulke reacties als weerstand te zien. En om vervolgens nog harder je best te doen om iedereen enthousiast te krijgen.
Maar misschien is het interessanter om eerst te onderzoeken wat erachter zit. Docenten kunnen moe zijn van veranderingen die elkaar snel opvolgen. Ze kunnen het gevoel hebben dat hun deskundigheid onvoldoende wordt benut. Of ze hebben eerdere studiedagen meegemaakt die weinig aansloten bij hun dagelijkse werk. Dan is het niet vreemd dat ze kritisch zijn.
Weerstand is niet altijd iets wat je moet wegnemen. Soms vertelt die je iets belangrijks over wat mensen nodig hebben. Dat betekent overigens niet dat iedereen het altijd eens hoeft te zijn. Of dat een studiedag pas kan beginnen als alle deelnemers enthousiast zijn.
Ook hier geldt: motivatie hoeft niet altijd vooraf aanwezig te zijn.
Een bijeenkomst kan juist helpen om nieuwe belangstelling, betrokkenheid en energie te laten ontstaan.
Neem kritische geluiden serieus, zonder ze leidend te maken. Zorg voor een duidelijke bedoeling, sluit aan bij de praktijk en laat deelnemers ervaren dat hun kennis en ervaringen ertoe doen.
6. Van nieuwe inzichten naar de dagelijkse onderwijspraktijk
Een studiedag is geslaagd. De reacties zijn positief. Deelnemers hebben nieuwe ideeën opgedaan.
Maar is dat voldoende?
Dat hangt af van wat je wilde bereiken. Soms is het doel vooral om mensen te inspireren, nieuwe perspectieven te openen of een gezamenlijk gesprek op gang te brengen. Dan kan één bijeenkomst veel betekenen.
Maar als je wilt dat docenten hun handelen veranderen, is er meestal meer nodig. Nieuwe werkwijzen moeten worden uitgeprobeerd. Mensen hebben tijd nodig om te oefenen, ervaringen uit te wisselen en te ontdekken wat wel en niet werkt.
Bovendien veranderen mensen niet alleen op basis van nieuwe kennis. Ook hun overtuigingen, gewoonten, professionele identiteit en werkomgeving spelen een rol.
Daarom vind ik het belangrijk om bij professionalisering niet alleen aandacht te besteden aan de inhoud, maar ook aan de mensen en de omstandigheden waarin ze werken.
Maak het klein genoeg om werkelijk uit te voeren.
Laat deelnemers aan het einde van de studiedag één concreet experiment kiezen. Spreek af wanneer en hoe ze hun ervaringen met elkaar delen.
Vijf vragen voordat je een studiedag organiseert
Wil je een studiedag organiseren die docenten inspireert en verder helpt? Begin dan met deze vijf vragen.
Welk probleem, verlangen of ontwikkeldoel ligt aan de studiedag ten grondslag?
Gaat het om inspiratie, nieuwe kennis, vaardigheden, samenwerking of gezamenlijke besluitvorming?
Welke ervaringen, behoeften en overtuigingen brengen zij mee?
Hebben we behoefte aan een spreker, trainer, coach of procesbegeleider?
Hoe zorgen we dat de opbrengsten een plek krijgen in de dagelijkse praktijk?
Wie deze vragen vooraf bespreekt, maakt vaak al een belangrijke stap naar een betere studiedag.
Professionalisering begint niet bij wat docenten nog niet kunnen
In het onderwijs richten we ons bij professionalisering vaak op wat beter moet.
Docenten moeten nieuwe vaardigheden ontwikkelen, andere werkvormen gebruiken, meer differentiëren of beter omgaan met ongemotiveerde leerlingen.
Maar docenten brengen ook ontzettend veel kennis en ervaring mee. Ze hebben ideeën over goed onderwijs, weten wat voor hen werkt en hebben in de loop der jaren een eigen professionele stijl ontwikkeld.
Die deskundigheid verdient een plek.
Ik geloof daarom niet zo in studiedagen waarop een externe deskundige komt vertellen hoe het allemaal moet.
Natuurlijk kan nieuwe kennis belangrijk zijn. Wetenschappelijk onderzoek biedt waardevolle inzichten en kan helpen om bestaande opvattingen ter discussie te stellen.
Maar de echte verdieping ontstaat vaak wanneer mensen die inzichten verbinden aan hun eigen ervaringen.
Waarom doe ik eigenlijk wat ik doe? Welke overtuigingen liggen daaraan ten grondslag? Wat helpt mij in mijn werk? En wat staat me soms in de weg?
Dat zijn vragen die verder gaan dan het aanleren van een nieuwe werkvorm. Ze raken aan de ontwikkeling van docenten als professionals.
Een studiedag die past bij jouw school
Iedere school is anders. En ieder team heeft zijn eigen geschiedenis, ambities en uitdagingen.
Daarom werk ik nooit met één standaardprogramma dat overal hetzelfde is. Ik begin graag met een gesprek over wat er speelt. Wat wil je bereiken? Wat hebben de deelnemers nodig? En wat zou voor jullie een waardevolle opbrengst zijn?
Vervolgens denk ik mee over een passende aanpak.
Soms is dat een inspirerende lezing over motivatie en motiverend onderwijs. Soms een interactieve training waarin docenten hun eigen handelen onderzoeken. En soms begeleid ik een studiedag waarin een team samen aan een vraagstuk werkt.
In mijn werk combineer ik kennis van motivatie, leren en onderwijsontwikkeling met ervaring in coaching, teamdynamiek en procesbegeleiding.
Ik houd van inhoudelijke scherpte, maar ook van lichtheid. Van wetenschappelijke inzichten én herkenbare voorbeelden. Van serieuze gesprekken waarin gelachen mag worden.
Ik wil mensen niet vertellen wat ze allemaal nog meer moeten doen. Ik wil ze helpen om met een frisse blik naar hun werk te kijken en nieuwe mogelijkheden te ontdekken.
Samen een inspirerende studiedag organiseren?
Zoek je een spreker, trainer of procesbegeleider voor een studiedag in het voortgezet onderwijs of mbo?
Ik verzorg lezingen, workshops, trainingen en begeleide studiedagen, onder andere over:
Motivatie en motiverend onderwijs.
Leiderschap en professionele ontwikkeling.
Teamontwikkeling en samenwerking.
Onderwijsontwikkeling en verandering.
We kijken samen welke vorm en inhoud passen bij de vragen van jouw school.
Wil je sparren over een studiedag die niet alleen inspirerend is, maar ook werkelijk iets in beweging brengt?
Neem gerust contact met me op. Ik denk graag met je mee.