Overslaan en naar de inhoud gaan

Hoeveel onderzoek heeft een leraar nodig?

“De wetenschap zegt… ” 

“Uit onderzoek blijkt…” 

Op LinkedIn, in workshops, lezingen, cursussen, ik hoor het overal. Deze zinnen dienen vaak als autoriteitsargumenten. De wetenschap zegt het, dus het is waar. Ik weet niet of dit vooral in het onderwijs gebeurt, want ik werk eigenlijk alleen in het onderwijs, maar daar komt het in ieder geval regelmatig voorbij. 

Lees verder: Hoeveel onderzoek heeft een leraar nodig?

Ooit was ik tutor van een eerstejaars groepje studenten Voeding en Diëtetiek. Het was hun allereerste project, en het begon met een kort artikel uit een tijdschrift met de kop: “Eet meer frambozen, want frambozen zijn supergezond.” De studenten moesten uitzoeken waar deze bewering vandaan kwam, wat voor soort onderzoek er gedaan was, en wat dit betekende voor hun praktijk. Het was makkelijk om ze mee te krijgen in de relevantie van deze exercitie, want voor iemand met een frambozenallergie gaat het advies alvast niet op, dus hoe en wat dan wel (of niet)?

Ik dacht toen meteen, wow, dit zouden we ook aan toekomstige leraren moeten leren. Want juist in het onderwijs zijn fenomenen complex, zowel het duiden als het beïnvloeden ervan. Dus voor we toekomstige leraren onderwijstheorieën en onderzoeksresultaten voorschotelen zouden we ze moeten leren wat voor soort kennis dat is. En hoe ze die zelf op waarde kunnen schatten. 

Heel irritant vind ik het, als ik tijdens een lezing iets hoor als: “Uit onderzoek blijkt vaak dat meer autonomie leidt tot meer motivatie”. Aarch! Welk onderzoek? Hoe blijkt dat? Wat versta je dan onder autonomie? En motivatie? Als je een vraag stelt aan de spreker krijg je met een beetje geluk een bron (“Deci & Ryan, 1985”), maar verder komen we meestal niet, want iedereen weet dat, autonomie + relatie + competentie = motivatie, zo hebben we dat geleerd. Niet goed geïnterpreteerd, versimpeld en dan platgeslagen. En dat geldt niet alleen voor de zelfdeterminatietheorie. 

Want er komen er nogal wat voorbij:

  • Leerlingen kunnen niet meer lezen, dus de hele school moet aan leesonderwijs werken
  • EDI is evidence-based, dus dat zouden we allemaal moeten doen
  • Leren van papier werkt beter, dus alle schermen uit de school

Vullen jullie aan?

En het is op allerlei manieren kwalijk dat onderzoek wordt platgeslagen, maar wat me daarbij misschien wel het meest stoort is het effect dat het docenten uiteindelijk onzeker kan maken. Want in hun praktijk ervaren ze uiteraard dat het allemaal niet zo simpel werkt. Ze geven meer keuzes en vrijheid (“autonomie”), en tóch haken leerlingen af. Doen ze het dan niet goed? En als het dan niet aan hen ligt, dan krijgt de wetenschap zelf de schuld. Met als gevolg de valse tegenstelling: de theorie strookt niet met de praktijk. 

Leraren worden ook door intuïtieve keuzes, door trial-and-error of door de kunst bij collega’s af te kijken kundiger en vaardiger. Maar als ik met hen praat merk ik regelmatig dat hun relatie met “de wetenschap” al vroeg verstoord is geraakt. Ik denk door een valse start: stelligheid, overload, een gebrekkige verbinding met de ervaren praktijk, of doordat de gebruikte taal als intimiderend wordt ervaren. 

Zo jammer! Kennisnemen van onderzoek daagt je overtuigingen uit, voegt nieuwe perspectieven toe, inspireert en verrijkt. Dat maakt je werk als leraar beter, maar ook leuker. 

Hoeveel onderzoek heeft een leraar (in opleiding) dan nodig? Vooral genoeg kennis van onderzoek om de goede vragen te kunnen stellen, lijkt me. Bij wat je leest, hoort en ervaart. Om dan zelf te kunnen waarderen: “Wat is er precies onderzocht? Hoe? Wat betekent dit voor mijn praktijk? Sluit dit aan bij mijn context? In hoeverre is dit voor mij nu helpend? Wat hebben mijn leerlingen eraan? Zie ik ook risico’s?” 

Dat frambozen gezond kunnen zijn betekent niet dat iedereen er zoveel mogelijk van moet eten. En dat ervaren autonomie bijdraagt aan een motiverende leeromgeving betekent niet dat keuzes bieden altijd goed is. 

Het gaat er vooral om dat je begrijpt wat onderzoek je wel en niet vertelt, zodat je zelf kunt beoordelen wat het betekent voor jouw praktijk. 

Dan heb je ook al een hoop “onderzoekende houding” te pakken, zonder dat je meteen zelf een ingewikkeld praktijkonderzoek met vragenlijsten en statistische analyses in je eigen klassen hoeft te doen. 

Wat vinden jullie? Het is ook alweer een tijdje geleden dat ik op een lerarenopleiding werkte. Er zijn inmiddels vast al veel mooie voorbeelden van hoe het nu gaat. Ik hoor ze graag!

Lees ook

“De wetenschap zegt… ”  “Uit onderzoek…
Autonomie, relatie, competentie, en als dat maar…
In het kort: Reflectieverslagen laten niet altijd…
Intrinsieke motivatie is natuurlijk prachtig. Als…
Veel docenten die ik zo vlak voor de…